Cosmetica-ingrediënten: Waar je op moet letten

De rugzijde van elk cosmetisch product bevat een ingredientenlijst die er op het eerste gezicht uit ziet als een scheikunde-examen. Toch is het leren lezen van deze lijst een van de waardevolste vaardigheden die je als consument kunt ontwikkelen. Het helpt je om door marketingclaims heen te prikken en te kiezen op basis van wat er werkelijk in het product zit. In dit artikel leggen we de basis uit.

De INCI-lijst begrijpen

INCI staat voor International Nomenclature of Cosmetic Ingredients. Het is het gestandaardiseerde systeem waarmee ingredienten in cosmetische producten worden benoemd, verplicht in de gehele Europese Unie. Elk product dat in Nederland wordt verkocht, moet een volledige INCI-lijst op de verpakking vermelden.

Basisregels van de INCI-lijst

• Ingredienten staan gerangschikt op concentratie, van hoog naar laag
• Ingredienten met een concentratie onder 1% mogen in willekeurige volgorde worden vermeld
• Plantaardige ingredienten worden in het Latijn vermeld (bijvoorbeeld Aloe Barbadensis Leaf Juice voor aloevera)
• Synthetische ingredienten worden in het Engels vermeld
• Kleurstoffen worden aangeduid met CI-nummers (Colour Index)
• Geurstoffen mogen als “Parfum” of “Fragrance” worden vermeld, zonder specificatie

De 1%-lijn

De eerste vijf tot tien ingredienten vormen het leeuwendeel van het product en bepalen grotendeels de werking. Ingredienten die na de 1%-grens staan, zijn in zodanig lage concentraties aanwezig dat hun effect beperkt is. Bekende ingredienten die je kunt gebruiken als 1%-markers zijn: fenoxytanol (een conserveermiddel dat bijna altijd onder 1% zit), tocoferyl acetaat (vitamine E) en xanthaangom.

Ingredienten die echt werken

Wetenschappelijk bewezen actieve stoffen

Goede hydraterende ingredienten

• Glycerine: Een van de effectiefste humectanten (vochtaantrekkers). Vrijwel altijd hoog op de INCI-lijst in goede moisturizers.
• Squalaan: Een lichte olie die de huidbarriere beschermt zonder comedogeen te zijn.
• Panthenol: Provitamine B5, hydrateert en kalmeert.
• Shea butter (Butyrospermum Parkii Butter): Rijke occlusieve bescherming voor droge huid.
• Aloevera (Aloe Barbadensis Leaf Juice): Kalmerend en hydraterend.

Ingredienten om te begrijpen

Conserveermiddelen

Conserveermiddelen zijn essentieel om je product veilig te houden. Zonder conservering groeien bacterien en schimmels in cosmetica, wat tot ernstige huidinfecties kan leiden. Veelgebruikte en veilige conserveermiddelen zijn:

• Fenoxytanol: Breed gebruikt, veilig in concentraties tot 1%
• Ethylhexylglycerine: Mild, vaak gecombineerd met fenoxytanol
• Natriumbenzoaat en kaliumsorbaat: Gebruikt in natuurlijke cosmetica

Parabenen (methyl-, ethyl-, propyl-, butylparabeen) zijn effectieve conserveermiddelen die al decennia veilig worden gebruikt. De Europese wetenschappelijke commissie beschouwt ze als veilig in de toegestane concentraties.

Emulgatoren

Emulgatoren zorgen ervoor dat water- en oliefasen in een product gemengd blijven. Zonder emulgatoren zou je creme scheiden. Veelvoorkomend: cetearylglucoside, polysorbaat 60/80, glycerylstearaat.

Verdikkingsmiddelen

Geven het product de juiste textuur. Xanthaangom, carbomeer en hydroxyethylcellulose zijn veelgebruikte, veilige verdikkingsmiddelen.

Controversiele ingredienten: feiten versus angst

De beautyindustrie wordt geplaagd door misinformatie over ingredienten. Hier een nuchtere blik:

Parabenen

De angst voor parabenen is gebaseerd op een veelgeciteerde maar beperkte studie uit 2004 die sporen van parabenen vond in borstkankerweefsel. Latere, uitgebreidere studies hebben geen oorzakelijk verband aangetoond. De EU en het RIVM beschouwen parabenen als veilig in de wettelijk toegestane concentraties.

Siliconen

Dimethicone en cyclomethicone zijn niet schadelijk voor de huid en zijn niet comedogeen. Ze vormen een beschermend laagje dat vocht vasthoudt. De discussie rond siliconen gaat voornamelijk over milieu-impact (niet-biologisch afbreekbaar) en productopbouw bij gebruik zonder regelmatige reiniging.

Minerale olie

Cosmetische kwaliteit minerale olie (Paraffinum Liquidum) is gezuiverd en veilig. Het is zelfs een van de minst irriterende ingredienten die er bestaan en wordt daarom veel gebruikt in producten voor gevoelige huid en babyverzorging.

Alcohol

“Alcohol” op een ingredientenlijst vereist nuance. “Alcohol Denat.” is inderdaad uitdrogend en irriterend in hoge concentraties. Maar vette alcoholen zoals cetylalcohol, cetearylalcohol en stearylalcohol zijn juist hydraterende, verzachtende ingredienten.

EU-regulering: strenger dan je denkt

De Europese Unie heeft de strengste cosmeticaregulering ter wereld. De EU Cosmetics Regulation (EC 1223/2009):

• Verbiedt meer dan 1.600 ingredienten in cosmetica
• Beperkt de concentratie van honderden andere ingredienten
• Vereist een veiligheidsbeoordeling voor elk product voordat het op de markt komt
• Verbiedt dierproeven voor cosmetica
• Verplicht volledige ingredientenvermelding

In Nederland houdt de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) toezicht op de naleving van deze regelgeving.

Praktische tips voor het lezen van INCI-lijsten

1. Kijk naar de eerste vijf ingredienten: Die bepalen het grootste deel van het product
2. Water als eerste ingredienten is normaal: Bijna alle cremes en lotions bestaan voor 60-80% uit water
3. Actieve stoffen lager op de lijst is niet per se slecht: Sommige actieve stoffen werken al in zeer lage concentraties
4. Een lange INCI-lijst is niet automatisch slecht: Elke individuele geurstof in “Parfum” moet apart worden vermeld als allergeen
5. Gebruik online INCI-decoders: Er zijn gratis tools die elke ingredient verklaren

Het kost tijd om INCI-lijsten te leren lezen, maar het is een investering die je helpt om slimmere, bewustere keuzes te maken. Laat je niet misleiden door marketingclaims – de waarheid staat altijd op de achterkant van het product.